Gaji + kerja sampingan · Borang mana, berapa cukainya
Cukai pendapatan sampingan: perlu isytihar?
Ya. Wang tambahan yang anda peroleh di Malaysia, sama ada daripada kerja freelance, jualan dalam talian, komisen, tuisyen, mahupun penghasilan kandungan, ialah pendapatan yang dikenakan cukai dan anda wajib mengisytiharkannya. Tiada peraturan "terlalu kecil, tidak perlu dikira" bagi kerja sampingan. Persoalan sebenarnya hanya dua: borang mana yang perlu digunakan (Borang BE atau Borang B), dan berapa sebenarnya cukai yang perlu dibayar, yang kebiasaannya jauh lebih rendah daripada yang ditakuti ramai. Panduan ini menjawab kedua-duanya dalam bahasa yang mudah, dengan contoh pengiraan dalam ringgit sebenar.
Adakah saya perlu mengisytiharkan pendapatan sampingan?
Ya. Semua pendapatan daripada punca di Malaysia dikenakan cukai, tidak kira bagaimana ia diperoleh atau siapa yang membayarnya. Anda wajib mendaftar fail cukai dan memfailkan Borang Nyata sekiranya pendapatan penggajian tahunan anda melebihi RM34,001 selepas KWSP (lebih kurang RM2,850 sebulan), atau sekiranya anda mempunyai apa-apa pendapatan perniagaan, sekecil mana sekalipun, termasuk perniagaan yang mengalami kerugian. LHDN tidak menetapkan jumlah minimum bagi pendapatan perniagaan.
Ada satu perkara yang jarang dijelaskan: memfailkan Borang Nyata tidak semestinya bermakna anda perlu membayar cukai. Selepas pelepasan individu automatik RM9,000, caruman KWSP anda, dan rebat RM400 bagi pendapatan bercukai sehingga RM35,000, ramai yang memfailkan borang sebenarnya tidak perlu membayar apa-apa cukai. Anda mengisytiharkan supaya rekod anda bersih dengan LHDN; anda membayar hanya apabila pengiraan menunjukkan sedemikian. Ringkasnya, "perlu isytihar?" dan "ada cukai perlu dibayar?" ialah dua soalan yang berbeza: jawapan bagi yang pertama hampir selalu ya, manakala yang kedua selalunya tidak, atau tidak banyak.
Apakah yang dikira sebagai pendapatan sampingan?
Pendapatan sampingan ialah apa-apa wang yang anda terima selain gaji utama. Senarai LHDN tentang perkara yang dikira sebagai perniagaan sebenarnya luas, dan merangkumi kebanyakan kerja sampingan masa kini. Menurut LHDN, perniagaan termasuklah perniagaan dalam talian (ekonomi digital), komisen, pusat tuisyen, pensyarah, jualan langsung dan stokis, copywriting, YouTuber dan blogger, influencer dan duta produk, pemandu e-hailing dan penghantaran, serta apa-apa perdagangan, vokasi, atau profesion yang dijalankan untuk mendapatkan keuntungan. Ujiannya mudah: sekiranya anda melakukannya secara kerap untuk mendapatkan wang, LHDN menganggapnya sebagai perniagaan, dan pendapatannya dikenakan cukai. Antara contoh yang dikira:
- Kerja freelance hujung minggu: reka bentuk, pengekodan, penulisan, atau fotografi
- Berjualan di Shopee, Lazada, TikTok Shop, atau Instagram
- Grab, foodpanda, Lalamove, atau mana-mana perkhidmatan e-hailing dan penghantaran
- Komisen insurans, hartanah, unit amanah, atau MLM
- Tuisyen, coaching, atau mengajar secara sambilan
- Penghasilan kandungan: YouTube, TikTok, brand deal, malah hadiah yang diterima untuk satu hantaran
Jualan peribadi yang dibuat sekali sahaja adalah perkara berbeza. Menjual sofa terpakai atau telefon lama milik sendiri, misalnya, bukanlah pendapatan perniagaan dan tidak dikenakan cukai. Walau bagaimanapun, sebaik sahaja ia menjadi kegiatan yang kerap dilakukan untuk mendapatkan keuntungan, ia dianggap perniagaan pada pandangan LHDN. Apabila ragu-ragu, isytiharkan sahaja; kosnya jauh lebih rendah daripada akibat tidak berbuat demikian.
Pendapatan sampingan: Borang BE atau Borang B?
Di sinilah ramai yang keliru, sedangkan peraturannya sebenarnya ringkas. Sekiranya pendapatan sampingan anda berbentuk perniagaan (freelance, jualan, komisen, tuisyen, kandungan, e-hailing), gunakan Borang B walaupun anda mempunyai gaji. Sekiranya pendapatan tambahan anda hanya bersifat pasif (sewa hartanah, dividen, atau faedah bank) dan anda tidak menjalankan sebarang perniagaan, kekal dengan Borang BE dan isytiharkan sahaja dalam ruangan yang betul.
LHDN menyatakan perkara ini dengan jelas. Menurut panduan mereka, Borang BE adalah untuk "individu pemastautin yang tidak menjalankan perniagaan," manakala Borang B untuk "individu pemastautin yang mempunyai pendapatan perniagaan, penggajian dan lain-lain." Soalan Lazim mereka turut menjawab kes yang sama: "Asalnya saya hanya terima pendapatan penggajian, tetapi kemudian mula berniaga. Borang mana?" Jawapannya Borang B, meliputi pendapatan perniagaan dan penggajian sekali gus. Oleh itu, sekiranya anda mempunyai pekerjaan 9-ke-5 di samping kerja sampingan yang berbentuk perniagaan, keseluruhan urusan cukai anda berpindah ke Borang B: gaji, pendapatan sampingan, dan pelepasan anda semuanya dimuatkan dalam satu borang. Masih tidak pasti borang mana untuk anda? Panduan Borang B vs Borang BE kami menerangkannya langkah demi langkah.
Satu perkara yang tidak berubah ialah pelepasan anda. Pelepasan individu adalah sama sahaja bagi Borang BE mahupun Borang B. Berpindah ke Borang B tidak menjejaskan satu pelepasan pun; ia hanya menambah satu bahagian bagi pendapatan dan perbelanjaan perniagaan anda.
Berapakah cukai yang perlu dibayar atas pendapatan sampingan?
Pendapatan sampingan anda diletakkan di atas gaji dan dicukai pada kadar marginal anda, iaitu kadar banjaran tempat ia jatuh. Ia tidak dicukai pada satu kadar rata yang menakutkan, dan tidak pula dicukai dari ringgit pertama. Lihat contoh sebenar ini. Aiman menerima gaji RM60,000 setahun. Pada hujung minggu, dia membuat kerja reka bentuk secara freelance dan memperoleh pendapatan bersih RM12,000 bagi tahun itu selepas menolak kos. Bagi memudahkan pengiraan, kita berikan dia pelepasan individu automatik RM9,000 dan KWSP RM4,000 sahaja (pelepasan sebenar akan merendahkan lagi kedua-dua angka ini). Semua angka dikira sama seperti pengiraan enjin MyTaxMate, berdasarkan kadar TT 2025 (sama bagi TT 2026).
Contoh pengiraan · Gaji RM60,000 + pendapatan sampingan RM12,000 · TT 2025
Maka pendapatan sampingan RM12,000 itu menambah cukai sebanyak RM1,170 sahaja. Kadar berkesannya lebih kurang 9.75% atas wang sampingan tersebut, bukan 24%, bukan 30%. Mengapa? Kerana ia jatuh dalam banjaran 6% dan 11%: bahagian dari RM47,000 hingga RM50,000 (RM3,000) dicukai pada 6% = RM180, manakala bahagian dari RM50,000 hingga RM59,000 (RM9,000) dicukai pada 11% = RM990, menjadikan jumlahnya RM1,170. Itulah maksud sistem cukai berperingkat: pendapatan sampingan dicukai pada banjaran tempat ia jatuh, di atas gaji anda, dan tidak lebih daripada itu. Sekiranya Aiman menyimpan resit dan menuntut komputer riba, perisian, serta kos lain dengan betul, angka sampingan bercukainya (dan cukainya) akan menjadi lebih rendah lagi.
Bolehkah saya menolak perbelanjaan daripada pendapatan sampingan?
Boleh, sekiranya ia pendapatan perniagaan. Inilah kelebihan besar apabila anda mengisytiharkannya dengan betul: anda dicukai atas keuntungan, bukan atas jumlah yang masuk ke akaun bank anda. Tolak dahulu kos sebenar yang dibelanjakan untuk memperoleh pendapatan sampingan itu: peralatan, langganan perisian, caj yang diambil oleh platform, stok yang dibeli untuk dijual semula, sebahagian bil telefon dan internet, serta perjalanan ke tempat kerja. Bakinya itulah yang dicukai.
Perkara yang paling penting ialah rekod. LHDN tidak meminta resit semasa anda memfailkan, tetapi anda wajib menyimpannya selama tujuh tahun sekiranya semakan dijalankan kelak. Tiada resit, tiada potongan. Panduan cukai freelancer dan panduan milikan tunggal kami menerangkan dengan lebih lanjut perkara yang boleh dituntut.
Bagaimana jika pendapatan sampingan saya terus berkembang?
Apabila perniagaan sampingan berkembang menjadi sebahagian besar pendapatan anda, dua perkara lazim berlaku. Pertama, LHDN mungkin meletakkan anda di bawah CP500, iaitu skim ansuran dua bulan sekali yang menghendaki cukai atas pendapatan bukan gaji dibayar lebih awal sepanjang tahun, lebih kurang seperti PCB bagi gaji. Sekiranya anggaran CP500 itu terlalu tinggi, anda boleh membuat rayuan melalui CP502 sebelum 30 Jun. Kedua, anda mungkin mempertimbangkan untuk mendaftarkan milikan tunggal dengan SSM. Pendaftaran SSM bukan syarat untuk mengisytiharkan pendapatan sampingan mahupun menuntut perbelanjaan, tetapi ia boleh mengemaskan rekod anda apabila perniagaan berkembang. Apa pun pilihan anda, layanan cukainya kekal pada skala 0% hingga 30% yang sama. Tiada "cukai kerja sampingan" istimewa yang lebih tinggi.
Apa akan berlaku jika saya tidak mengisytiharkan pendapatan sampingan?
Risiko ini semakin tidak berbaloi untuk diambil. Melalui data bank, rekod e-Invois, dan laporan daripada platform, LHDN kini semakin mudah mengesan wang tersebut. Sekiranya pendapatan yang tidak diisytiharkan ditemui, LHDN boleh menaksir semula cukai bagi tahun-tahun kebelakang dan mengenakan penalti, yang boleh menjadi jauh lebih tinggi daripada cukai asal anda. Panduan denda LHDN kami menyenaraikan angka penalti sebenar.
Berita baiknya, sekiranya anda terlepas mengisytiharkan pendapatan sampingan bagi tahun-tahun lalu, tampil sendiri untuk memfailkan atau meminda biasanya lebih baik daripada menunggu sehingga ia ditemui. LHDN mempunyai proses untuk membetulkan pengisytiharan yang terkurang (Borang Nyata Pindaan), dan pengakuan sukarela dilayan jauh lebih baik berbanding kesilapan yang ditemui oleh pihak LHDN sendiri.
Bilakah tarikh akhir?
Sekiranya pendapatan sampingan anda berbentuk perniagaan, anda memfailkan Borang B: tarikh akhirnya 30 Jun, dengan tempoh tambahan sehingga 15 Julai jika anda memfailkan dalam talian melalui e-Filing (kini satu-satunya cara). Sekiranya anda tiada pendapatan perniagaan dan hanya menerima pendapatan pasif tambahan, anda kekal dengan Borang BE: 30 April, dengan tempoh tambahan e-Filing sehingga 15 Mei. Jika terlepas, penalti lewat akan terus bertambah, jadi failkan walaupun anda merasakan tiada cukai yang perlu dibayar.
Soalan lazim
Saya dah bayar PCB atas gaji. Tak cukup ke?
Tidak mencukupi. PCB (Potongan Cukai Bulanan) hanya meliputi pendapatan penggajian anda. Pendapatan sampingan langsung tidak disentuh oleh potongan itu, dan majikan anda juga tidak mengetahuinya. Anda tetap perlu mengisytiharkan wang sampingan tersebut dan menjelaskan sendiri apa-apa cukai ke atasnya apabila anda memfailkan Borang Nyata.
Pendapatan sampingan saya kecil, macam RM3,000 setahun. Kena isytihar lagi?
Ya, sekiranya ia pendapatan perniagaan; tiada had minimum ditetapkan. Berita baiknya, bagi jumlah yang kecil, cukai yang terhasil mungkin sangat sedikit atau tiada langsung selepas mengambil kira pelepasan dan rebat RM400. Mengisytiharkannya menjadikan rekod anda bersih, dan prosesnya mudah apabila angkanya kecil.
Perlu ke saya daftar syarikat atau SSM untuk isytihar pendapatan sampingan?
Tidak perlu. Anda boleh mengisytiharkan pendapatan sampingan dan menuntut perbelanjaan tanpa sebarang pendaftaran SSM. Pendaftaran milikan tunggal adalah pilihan; kegunaannya lebih kepada mengemaskan rekod apabila perniagaan anda berkembang. Ia bukan syarat untuk membayar cukai dengan jujur.
Jualan sekali sahaja kena cukai?
Biasanya tidak. Menjual barang terpakai milik sendiri sekali sahaja (telefon lama, perabot lama) bukanlah pendapatan perniagaan. Ia hanya dikenakan cukai apabila dilakukan secara kerap untuk mendapatkan keuntungan, contohnya membeli stok untuk dijual semula di Shopee setiap bulan. Sekiranya anda tidak pasti di mana sempadannya, mengisytiharkannya adalah pilihan yang lebih selamat.
Boleh ke saya kena cukai dua kali atas duit yang sama?
Tidak. Gaji dan pendapatan sampingan anda digabungkan, kemudian dikira melalui banjaran cukai sekali sahaja. Pendapatan sampingan tidak dicukai secara berasingan di atas gaji yang telah dicukai; ia hanya mengisi banjaran seterusnya di atas gaji anda.
Di mana tepatnya saya letak pendapatan sampingan dalam borang?
Pendapatan sampingan berbentuk perniagaan dilaporkan dalam bahagian perniagaan Borang B, bersama-sama perbelanjaannya. Pendapatan pasif seperti sewa pula diisi dalam ruangan pendapatan berkanun yang berkenaan dalam Borang BE atau B. Sekiranya ini kedengaran rumit, itulah sebabnya wujud alat untuk menguruskannya bagi pihak anda.
